Gabinet USG

Zasada działania ultrasonografii (USG)

Ultrasonografia, zwana w skrócie USG, opiera się na wykorzystaniu fal ultradźwiękowych niesłyszalnych dla ludzkiego ucha. Aparaty USG wykorzystują częstotliwości z zakresu ok. 2–50 MHz. Badanie polega na tym, że fale te przenikają przez ciało i odbijają się od tkanek, co pozwala uzyskać obraz narządów wewnętrznych.

W aparacie USG przy użyciu specjalnej głowicy (przetwornika) generowana jest fala ultradźwiękowa, która wnika w głąb ciała pacjenta. Gdy trafia na granicę między różnymi strukturami anatomicznymi, część fali zostaje odbita i wraca do głowicy. Na tej podstawie aparat tworzy obraz narządów na ekranie.

Powracająca fala ultradźwiękowa jest przedstawiana jako obraz w odcieniach szarości.
Im jaśniejszy obszar, tym silniejsze odbicie fali, a im ciemniejszy – tym słabsze.

Obowiązuje zasada, że im wyższa częstotliwość fali, tym dokładniejszy obraz, ale jednocześnie mniejsza głębokość badania. Dlatego podczas jednego badania USG czasem używa się kilku różnych głowic, w zależności od badanego narządu.

Zjawisko Dopplera w badaniach USG

W badaniach przepływu krwi wykorzystuje się zjawisko Dopplera, czyli zmianę częstotliwości fali odbitej od poruszającej się krwi.
Dzięki temu możliwe jest badanie naczyń krwionośnych i serca.

Ultradźwięki odbite od krwi wracają do głowicy z inną częstotliwością, co umożliwia:

• ocenę kierunku przepływu krwi,
• pomiar jej prędkości,
• odróżnienie krwi tętniczej od żylnej.

Po komputerowym przetworzeniu sygnałów uzyskuje się kolorowy obraz przepływu, co ma ogromne znaczenie w diagnostyce chorób naczyń.

Interpretacja badań USG

Obraz USG wiernie odtwarza to, co znajduje się wewnątrz ciała, ale jego prawidłowa interpretacja zawsze należy do lekarza.
Samo badanie nie stawia diagnozy – robi to lekarz na podstawie obrazu i wiedzy medycznej.

Przykładowo:

• torbiel zwykle wygląda jak jednorodna, ciemna zmiana o gładkich brzegach,
• guz nowotworowy często ma niejednorodną strukturę i nieregularne granice.

W praktyce jednak wyniki rzadko są jednoznaczne, dlatego doświadczenie lekarza jest kluczowe.

Co można zbadać za pomocą USG?

Za pomocą USG można ocenić większość narządów wewnętrznych, jednak:

• kości oraz powietrze nie przepuszczają ultradźwięków,
• dlatego USG nie nadaje się do oceny kości ani narządów wewnątrz czaszki.

Wyjątkiem jest USG mózgu u noworodków i niemowląt, możliwe dzięki obecności ciemiączka, które działa jak „okno ultrasonograficzne”.

USG bardzo często stosuje się do badania narządów jamy brzusznej, takich jak:

• wątroba,
• trzustka,
• pęcherzyk żółciowy,
• śledziona,
• nerki,
• pęcherz moczowy,
• macica i jajniki,
• gruczoł krokowy (prostata).

Często wykonuje się także USG:

• tarczycy,
• piersi,
• węzłów chłonnych,
• ślinianek,
• jąder i moszny.

USG serca, czyli echokardiografia, jest kluczowym badaniem w diagnostyce chorób układu krążenia.

Dzięki badaniom dopplerowskim USG pozwala na wczesne wykrywanie chorób tętnic i żył, które mogą prowadzić do udarów mózgu, zawałów serca czy zatorowości płucnej.

USG ortopedyczne i ginekologiczne

USG ortopedyczne umożliwia ocenę:

• stawów,
• mięśni,
• ścięgien,
• nerwów obwodowych.

Badania preluksacyjne bioderek u niemowląt pozwalają na wczesne wykrycie wad wrodzonych, które w większości przypadków można leczyć bez operacji, jeśli zostaną wykryte odpowiednio wcześnie.

USG ginekologiczne służy do:

• profilaktycznej oceny narządów rodnych,
• diagnostyki schorzeń ginekologicznych,
• monitorowania ciąży.

U kobiet w ciąży badanie USG płodu wykonuje się co najmniej trzy razy, a jego głównym celem jest ocena prawidłowego rozwoju dziecka i wykrycie ewentualnych nieprawidłowości.

Przygotowanie do badań USG

Badanie USG wykonuje lekarz, który wskazuje pozycję ciała, w jakiej pacjent powinien się ułożyć. Pozycja zależy od rodzaju badania.

Pacjent odsłania badaną część ciała (np. brzuch, szyję, plecy). Lekarz nakłada na skórę specjalny żel, który:

• zapewnia dobry kontakt głowicy ze skórą,
• eliminuje pęcherzyki powietrza,
• jest bezpieczny dla skóry i łatwo zmywa się wodą z mydłem.

Podczas badania pacjent wykonuje polecenia lekarza, który przesuwając głowicę USG, uzyskuje obraz badanego narządu widoczny na monitorze.

Nie wszystkie narządy można dokładnie ocenić przez powłoki skórne. W niektórych przypadkach wykonuje się:

• USG transwaginalne (przezpochwowe),
• USG transrektalne (przezodbytnicze).

Są to standardowe metody diagnostyczne, stosowane w celu dokładniejszej oceny narządów.

Jedynym bezwzględnym przeciwwskazaniem do USG jest:

• obecność otwartych ran,
• oparzeń,
• otwartych infekcji,
• uszkodzeń kości w miejscu badania.

Sposób przygotowania do USG zależy od rodzaju badania i ma bezpośredni wpływ na jego jakość.

USG jamy brzusznej

Badanie najczęściej wykonuje się w pozycji leżącej na plecach.

Aby uzyskać prawidłowy obraz:

• pęcherz moczowy powinien być wypełniony,
• wypełniony pęcherz działa jak „okno ultrasonograficzne”, ułatwiające ocenę narządów.

Jeśli badanie nie dotyczy układu moczowego, pęcherz może być pusty — decyzję podejmuje lekarz.

Do USG jamy brzusznej zawsze trzeba się przygotować.

Dzień przed badaniem:

• dieta lekkostrawna,
• unikać surowych warzyw, owoców i ciemnego pieczywa,
• można przyjąć Espumisan 3 × 2 kapsułki (bez recepty), który usuwa gazy utrudniające badanie.

6 godzin przed badaniem:

• nie jeść,
• nie pić kawy ani mocnej herbaty,
• pić wyłącznie niesłodzoną wodę niegazowaną,
• nie palić papierosów,
• nie żuć gumy.

2 godziny przed badaniem:

• wypić 1–4 szklanki wody niegazowanej,
• nie oddawać moczu,
• pęcherz powinien być średnio wypełniony, nie maksymalnie.

Podczas badania lekarz może poprosić o opróżnienie pęcherza.

USG tarczycy

USG tarczycy nie wymaga żadnego specjalnego przygotowania.

Warto przynieść:

• wyniki poprzednich badań USG tarczycy,
• wyniki scyntygrafii,
• wyniki hormonów tarczycy i TSH, jeśli były wykonywane.

Badanie jest:

• niebolesne,
• bezpieczne,
• bez przeciwwskazań.

USG piersi

USG piersi nie wymaga specjalnego przygotowania, jednak:

• najlepiej wykonać je między 1. a 10. dniem cyklu miesiączkowego.

Badanie:

• jest niebolesne,
• bezpieczne,
• może być wykonywane w ciąży i podczas karmienia piersią.

Przed badaniem lekarz może zapytać m.in.:

• o wiek,
• datę ostatniej miesiączki,
• czy rodziłaś i czy karmisz piersią,
• czy stosujesz hormony,
• czy przeszłaś operacje piersi,
• czy w rodzinie występowały nowotwory piersi, jajnika lub prostaty.

Te informacje pomagają w prawidłowej interpretacji wyniku.

USG Doppler (badanie przepływów żył i/lub tętnic)

Badanie USG Doppler zazwyczaj nie wymaga żadnego przygotowania.

Wyjątek stanowią badania wykonywane przez powłoki brzuszne, m.in.:

• tętnic nerkowych,
• aorty brzusznej,
• tętnic trzewnych,
• układu wrotnego,
• żyły głównej dolnej,
• żył biodrowych.

W tych przypadkach obowiązuje takie samo przygotowanie jak do USG jamy brzusznej.