Zaparcia – przyczyny, objawy i 7 sposobów, które mogą pomóc

Zaparcia są jedną z najczęstszych dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Mogą pojawić się sporadycznie, np. podczas podróży lub zmiany diety, ale u części osób stają się problemem przewlekłym.

Co może je powodować, kiedy warto skonsultować się z lekarzem i jakie codzienne nawyki wspierają prawidłową pracę jelit?

Czym właściwie są zaparcia?

O zaparciu mówimy nie tylko wtedy, gdy wypróżnienie występuje rzadko. Problem może obejmować również:

• oddawanie twardego lub zbitego stolca,

• konieczność silnego parcia,

• uczucie niepełnego wypróżnienia,

• trudność w rozpoczęciu wypróżnienia,

• wrażenie „zablokowania” w odbytnicy,

• mniej niż trzy wypróżnienia w tygodniu.

Prawidłowa częstotliwość wypróżnień jest bardzo indywidualna. Dla jednej osoby normą jest stolec dwa razy dziennie, dla innej – co drugi dzień.

Dlatego ważniejsza od samej liczby wypróżnień jest zmiana dotychczasowego rytmu oraz pojawiający się dyskomfort.

Najczęstsze przyczyny zaparć

Praca jelit zależy od wielu czynników: sposobu odżywiania, ilości wypijanych płynów, aktywności fizycznej, przyjmowanych leków, chorób współistniejących, stresu oraz codziennych nawyków.

1. Zbyt mało błonnika

Dieta uboga w warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste i nasiona może sprawić, że stolec będzie miał zbyt małą objętość, by skutecznie pobudzać jelita do pracy.

2. Niedostateczne nawodnienie

Woda pomaga utrzymać odpowiednią konsystencję stolca. Przy niewystarczającej podaży płynów może on stawać się twardy i trudniejszy do wydalenia.

3. Mało ruchu

Regularna aktywność fizyczna sprzyja prawidłowej perystaltyce jelit. Długotrwałe siedzenie i ograniczenie ruchu mogą ją spowalniać.

4. Wstrzymywanie potrzeby wypróżnienia

Powtarzające się ignorowanie potrzeby skorzystania z toalety może zaburzać naturalny odruch defekacji.

5. Zmiana trybu życia

Podróż, stres, zmiana godzin posiłków, pobyt w szpitalu czy nagła zmiana codziennego rytmu mogą przejściowo wpłynąć na pracę jelit.

6. Niektóre leki

Zaparcia mogą występować m.in. podczas stosowania niektórych leków przeciwbólowych, preparatów żelaza, części leków przeciwdepresyjnych, leków przeciwalergicznych czy wybranych leków stosowanych w chorobach układu krążenia.

7. Choroby i zaburzenia czynnościowe

Przewlekłe zaparcia mogą towarzyszyć m.in. zaburzeniom pracy tarczycy, chorobom neurologicznym, zespołowi jelita drażliwego oraz niektórym chorobom jelita grubego.

Co pomaga na zaparcia? 7 prostych wskazówek

W wielu przypadkach pierwszym krokiem jest zmiana codziennych nawyków.

1. Pij odpowiednią ilość płynów

Regularne nawodnienie pomaga utrzymać miękką konsystencję stolca.

Najlepiej pić wodę regularnie w ciągu całego dnia, zamiast nadrabiać dużą ilość płynów wieczorem.

2. Stopniowo zwiększaj ilość błonnika

Błonnik zwiększa objętość stolca i wspiera jego przesuwanie przez jelita.

Dobrym źródłem błonnika są:

• warzywa,

• owoce,

• płatki owsiane,

• pieczywo pełnoziarniste,

• kasze,

• rośliny strączkowe,

• siemię lniane,

• nasiona chia.

Ważne: ilość błonnika warto zwiększać stopniowo. Nagłe przejście na bardzo wysokobłonnikową dietę może nasilić wzdęcia i uczucie pełności.

3. Ruszaj się każdego dnia

Nie trzeba od razu rozpoczynać intensywnych treningów.

Regularny spacer, jazda na rowerze czy codzienna gimnastyka mogą korzystnie wpływać na pracę jelit.

4. Nie wstrzymuj potrzeby wypróżnienia

Jeżeli pojawia się wyraźna potrzeba skorzystania z toalety, postaraj się jej nie ignorować.

Regularne wstrzymywanie może osłabiać naturalny odruch jelitowy.

5. Wypracuj stały rytm

Jelita lubią regularność.

Pomocne może być spokojne korzystanie z toalety codziennie o podobnej porze – szczególnie po śniadaniu, kiedy naturalny odruch żołądkowo-okrężniczy jest zwykle silniejszy.

6. Zadbaj o produkty fermentowane

Jogurt naturalny, kefir, kiszonki czy inne produkty fermentowane mogą być wartościowym elementem diety.

U niektórych osób korzystne bywają także wybrane probiotyki, jednak ich działanie zależy od konkretnego szczepu i przyczyny dolegliwości.

7. Ogranicz przewlekły stres

Układ pokarmowy jest silnie powiązany z układem nerwowym.

Przewlekły stres może wpływać na rytm wypróżnień zarówno w kierunku biegunek, jak i zaparć.

Pomocne mogą być:

• regularny sen,

• spacery,

• odpoczynek,

• spokojne oddychanie,

• aktywność fizyczna,

• ograniczenie przeciążenia i pośpiechu.

Błonnik i woda powinny działać razem

Częstym błędem jest zwiększenie ilości błonnika bez jednoczesnego zwiększenia ilości płynów.

Błonnik wiąże wodę. Jeśli dieta staje się bogatsza w produkty pełnoziarniste, otręby, siemię lniane czy nasiona, a jednocześnie pijemy za mało, dolegliwości mogą się nawet nasilić.

Dlatego zmiany w diecie powinny być stopniowe i połączone z odpowiednim nawodnieniem.

Czy środki przeczyszczające są dobrym rozwiązaniem?

Leki i preparaty na zaparcia mogą być pomocne, ale nie wszystkie działają w ten sam sposób.

Dostępne są m.in. preparaty:

• zwiększające objętość stolca,

• osmotyczne, które zatrzymują wodę w jelicie,

• zmiękczające stolec,

• pobudzające perystaltykę.

Jeśli konieczność stosowania środków przeczyszczających regularnie się powtarza, warto omówić problem z lekarzem.

Długotrwałe samodzielne stosowanie preparatów przeczyszczających nie powinno zastępować diagnostyki przyczyny zaparć.

Kiedy zaparcia powinny skłonić do wizyty u lekarza?

Sporadyczne zaparcie zwykle nie oznacza poważnej choroby. Istnieją jednak sytuacje, w których potrzebna jest konsultacja.

Skontaktuj się z lekarzem, jeśli:

• zaparcia utrzymują się przez dłuższy czas lub stale nawracają,

• nagle zmienił się Twój dotychczasowy rytm wypróżnień,

• w stolcu pojawia się krew,

• występuje niewyjaśniona utrata masy ciała,

• pojawia się nasilony lub utrzymujący się ból brzucha,

• występują wymioty,

• brzuch jest wyraźnie wzdęty i nie oddajesz gazów,

• pojawia się przewlekłe osłabienie lub niedokrwistość.

Nagły, silny ból brzucha, wymioty, znaczne wzdęcie oraz zatrzymanie gazów i stolca wymagają pilnej oceny medycznej.

Zaparcia u dzieci

U dzieci częstą przyczyną problemu jest świadome wstrzymywanie stolca.

Może do niego dochodzić np. z powodu:

• wcześniejszego bolesnego wypróżnienia,

• stresu,

• niechęci do korzystania z toalety poza domem,

• zmiany otoczenia,

• problemów związanych z nauką korzystania z toalety.

Powstaje wtedy błędne koło: dziecko wstrzymuje stolec, ten staje się coraz twardszy, wypróżnienie boli, a dziecko jeszcze bardziej obawia się kolejnej wizyty w toalecie.

Jeżeli problem powtarza się, warto omówić go z pediatrą.

Zaparcia u osób starszych

U seniorów problem może być związany z:

• mniejszą aktywnością fizyczną,

• niewystarczającym piciem,

• zmianą sposobu żywienia,

• przyjmowaniem wielu leków,

• chorobami przewlekłymi,

• ograniczeniem samodzielności.

W tej grupie szczególnie ważne jest ustalenie przyczyny dolegliwości i ostrożne stosowanie leków przeczyszczających.

Najczęstsze pytania o zaparcia

Ile dni bez wypróżnienia oznacza zaparcie?

Nie istnieje jedna liczba odpowiednia dla każdego.

Za jeden z elementów zaparcia uznaje się mniej niż trzy wypróżnienia w tygodniu, ale równie ważne są: twardy stolec, silne parcie, trudność w wypróżnieniu i uczucie niepełnego opróżnienia jelita.

Czy kawa pomaga na zaparcia?

U części osób kawa może pobudzać odruch jelitowy, ale nie należy traktować jej jako sposobu leczenia zaparć.

Podstawą pozostają nawodnienie, odpowiednia ilość błonnika, ruch oraz prawidłowe nawyki.

Czy banany powodują zaparcia?

Wpływ bananów zależy m.in. od ich dojrzałości, ilości spożywanych produktów oraz całej diety.

Nie ma potrzeby automatycznie eliminować ich z jadłospisu tylko dlatego, że pojawiły się zaparcia.

Czy probiotyki pomagają na zaparcia?

Niektóre szczepy probiotyczne mogą u części osób poprawiać częstotliwość wypróżnień, ale efekt zależy od konkretnego preparatu.

Nie każdy probiotyk działa w taki sam sposób.

Czy zaparcia mogą być objawem choroby?

Tak.

Najczęściej są związane z dietą, nawodnieniem i stylem życia, ale mogą również towarzyszyć chorobom metabolicznym, neurologicznym, zaburzeniom czynnościowym przewodu pokarmowego oraz chorobom jelita grubego.

Dlatego nowych, uporczywych lub nietypowych dolegliwości nie warto ignorować.

Zadbaj o jelita, zanim problem stanie się przewlekły

Zaparcia często można złagodzić dzięki kilku prostym zmianom: większej ilości płynów, stopniowemu zwiększaniu ilości błonnika, regularnemu ruchowi oraz prawidłowym nawykom toaletowym.

Jeżeli jednak problem nawraca lub utrzymuje się mimo zmiany stylu życia, warto znaleźć jego przyczynę.

Masz przewlekłe problemy z wypróżnianiem? Skonsultuj objawy z lekarzem i zadbaj o zdrowie swoich jelit.