Cukrzyca – diagnostyka i leczenie

Nazwa cukrzyca – diabetes mellitus – pochodzi od łacińskich słów oznaczających “cedzenie wody przez ciało” oraz “słodki jak miód”. Oba określenia dotyczą istotnych objawów cukrzycy: wzmożonego pragnienia, częstego oddawania moczu i wysokiego stężenia cukru we krwi. Jest to przewlekła choroba metaboliczna wynikająca z zaburzonego wydzielania lub działania insuliny – hormonu produkowanego przez trzustkę.

Dane Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) wskazują, że według szacunków w 2014 r. na świecie żyło 422 mln dorosłych z cukrzycą (dla porównania – w 1980 r. było ich 108 mln). Według International Diabetes Federation w 2040 roku ma być już 642 milionów osób z cukrzycą. W Polsce natomiast liczbę osób chorych na cukrzycę szacuje się na ponad 2 miliony, ale doliczyć do tego trzeba najprawdopodobniej kolejny milion Polaków, którzy nie wiedzą, że na nią chorują.

Taki wzrost ma wiele przyczyn – jedną z nich jest na pewno styl życia: mamy złe nawyki żywieniowe, ograniczamy do minimum aktywność fizyczną, mamy nadwagi i otyłości, palimy papierosy, nadużywamy alkoholu.

Jeśli w rodzinie zdarzały się przypadki zachorowań, automatycznie zwiększa się ryzyko, że powiększymy armię osób ze “zbyt słodką krwią”. Jeśli u kogoś z członków twojej rodziny stwierdzono cukrzycę, musisz zachować szczególną czujność, bo możesz mieć skłonność do tej choroby.

Cukrzyca na początku może nie powodować żadnych dolegliwości. Czasem pojawiają się one dopiero po paru latach, dlatego warto obserwować reakcje ciała, by jak najszybciej zauważyć podejrzane objawy. Najważniejszym objawem cukrzycy jest wysoki poziom glukozy we krwi, ale niestety, nie jest on widoczny “gołym okiem”.

Rodzaje cukrzycy

1. Cukrzyca typu 1 (insulinozależna)

Dotyka 15-20 % chorych na cukrzycę, jej przyczyną jest zniszczenie komórek beta trzustki, odpowiedzialnych za produkcję i wydzielanie insuliny; cukrzyca typu 1 występuje najczęściej u dzieci i ludzi młodych. Nie można zapobiec jej wystąpieniu, a jedynym sposobem leczenia tej cukrzycy jest podawanie insuliny, dieta i aktywny tryb życia.

Objawy cukrzycy typu I (insulinozależnej):

  • duże pragnienie;
  • częste oddawanie moczu;
  • spory apetyt i utrata wagi;
  • ogólne osłabienie;
  • senność;
  • zamazane lub podwójne widzenie.

Jeżeli zauważysz takie objawy u siebie lub kogoś bliskiego wiedz, że potrzebna jest jak najszybsza konsultacja lekarska, a przede wszystkim sprawdzenie poziomu cukru we krwi.

Gdy zlecone przez lekarza badania wykażą, że masz nadmiar cukru we krwi, kolejnym krokiem powinna być wizyta w poradni diabetologicznej.

Leczenie cukrzycy typu 1:

  • podstawą jest insulina ludzka o pośrednim czasie działania;
  • również stosuje się analogi insuliny długo działające;
  • samokontrola pacjenta – wielokrotne mierzenie poziomu cukru we krwi, regularne przyjmowanie insuliny;
  • odpowiednia dawka ruchu;
  • zdrowa, zrównoważona dieta.

Cukrzyca typu LADA (Latent Autoimmune Diabetes in Adult)

To mieszcząca się w definicji cukrzycy typu 1, późno ujawniająca się cukrzyca o podłożu autoimmunologicznym u osób dorosłych. Cukrzyca typu LADA dotyczy 5-10% osób z cukrzycą rozpoznaną po 35. roku życia. Do jej rozpoznania konieczne jest stwierdzenie obecności autoprzeciwciał typowych dla cukrzycy typu 1, przede wszystkim anty-GAD.

2.  Cukrzyca monogenowa

Stanowi 1-2 % wszystkich przypadków cukrzycy. Powstaje w wyniku pojedynczej mutacji, dlatego jej ostateczne zdiagnozowanie uzależnione jest od badania genetycznego. Najczęstsze formy cukrzycy monogenowej to cukrzyca MODY (Maturity Onset Diabetes of the Young), cukrzyca mitochondrialna oraz cukrzyca noworodkowa

3. Cukrzyca typu 2 (insulinoniezależna)

Dotyka najczęściej osoby starsze, przy czym przyczyną podwyższonego poziomu glukozy we krwi nie jest brak insuliny, ale jej nieprawidłowe działanie w organizmie (oporność na działanie insuliny). Najczęściej cukrzycy typu 2 towarzyszy otyłość oraz nadciśnienie tętnicze. Leczenie opiera się na stosowaniu odpowiedniej diety, wysiłku fizycznego oraz doustnych leków przeciwcukrzycowych, choć część chorych z czasem przechodzi na insulinę.

Objawy cukrzycy typu II (insulinoniezależnej):

  • duże pragnienie i częste oddawanie moczu (choć nie tak nasilone, jak w cukrzycy typu I);
  • chudnięcie, mimo normalnego apetytu i diety;
  • nieostre widzenie;
  • drażliwość, apatia;
  • zmęczenie i senność;
  • łatwe powstawanie siniaków i wolniejsze gojenie się ran;
  • nawracające zapalenia skóry, zapalenia dziąseł lub zapalenia pęcherza moczowego;
  • sucha skóra;
  • świąd skóry;
  • mrowienie lub przejściowa utrata czucia w stopach;
  • u mężczyzn – zaburzenia erekcji;
  • u kobiet – przewlekłe zapalenia pochwy.

Skąd się biorą takie objawy?
Komórki naszego organizmu potrzebują glukozy, którą zamieniają w energię. Glukoza może się do nich dostać, jeśli pomoże jej w tym insulina. Czasem jednak trzustka produkuje za mało tego hormonu lub komórki nie chcą się z jego pomocą otworzyć dla glukozy i zaczynają “głodować”. Wówczas organizm, broniąc się przed „niedożywieniem”, uruchamia mechanizmy zwiększające apetyt. Niestety, nawet jeśli będziemy jeść dużo i często, i tak glukoza z pożywienia nie wniknie do wnętrza komórek. One nadal będą głodować. W tej sytuacji organizm zacznie zużywać zapasy tłuszczu i będziemy chudli, mimo wilczego apetytu, ponadto nadmiar glukozy organizm postara się jak najszybciej wydalić wraz z moczem. Najpierw jednak musi ją rozpuścić i stąd zwiększone pragnienie. A im częściej pijemy, tym częściej korzystamy z toalety. Pozbywamy się płynów, więc organizm domaga się ich uzupełnienia. I koło się zamyka.

Leczenie cukrzycy typu 2:

Najważniejsze – zmiana stylu życia zmniejszenie masy ciała u osób otyłych, wzrost aktywności fizycznej oraz wprowadzenie odpowiedniej diety.

  • leczenie doustne: metmorfina – zmniejszająca insulinooporność. Jeśli jej stosowanie nie przynosi spodziewanych efektów, sięga się po:
    • pochodne sulfonylomocznika (gliklazyd, glimepiryd i glipizyd);
    • akarbozę;
    • leki inkretynowe;
    • inhibitory SGLT2 (tzw. flozyny lub gliflozyny; dapagliflozyna, kanagliflozyna);
    • pochodne tiazolidynodionu – tzw. glitazony – pioglitazon jest jedynym dostępnym lekiem z grupy pochodnych tiazolidynodionu;
  • w razie nieskuteczności leczenia doustnego, konieczne jest zastosowanie insuliny;
  • jeśli żaden z powyższych sposób nie pomógł, lekarze mogą zalecić:
    1. przeszczep trzustki i nerki w jednym czasie – najczęściej u chorych z niewydolnością nerek
    2. Pompy insulinowe – umożliwiają wielokrotne podawanie hormonu w ciągu doby bez konieczności każdorazowego wykonywania zastrzyków. Chorzy zyskali dzięki temu znaczną swobodę w zakresie odżywiania się i uprawiania sportu

4. Cukrzyca ciążowa

Jest to każda cukrzyca rozpoznana w trakcie trwania ciąży. Przeważnie rozpoczyna się w drugiej połowie ciąży, ale czasami można je rozpoznać już w pierwszym trymestrze. Ten rodzaj cukrzycy dotyka około 3-5% ciężarnych kobiet.

Przyczyną jest znaczny wzrost stężenia hormonów działających przeciwnie do insuliny (estrogeny, progesteron, hormony łożyska) zwłaszcza po 20. tygodniu. Cukrzyca ciężarnych prowadzi do insulinooporności, wzrostu zapotrzebowania na insulinę oraz zwiększenia możliwości wykorzystania glukozy przez rozwijający się płód. W konsekwencji tych zmian w czasie cukrzycy ciężarnych zwiększa się ryzyko zaburzeń gospodarki węglowodanowej u dotychczas zdrowych kobiet.

Do czynników ryzyka rozwoju cukrzycy ciążowej należą:

  • wielorództwo;
  • zaawansowany wiek matki (więcej niż 35 lat);
  • wcześniejsze urodzenie dziecka ważącego więcej niż 4 kg;
  • urodzenie dziecka z wadą;
  • wewnątrzmaciczne obumarcie płodu;
  • nadwaga lub nadciśnienie tętnicze przed zajściem w ciążę;
  • obecność w rodzinie cukrzycy typu 2;
  • cukrzyca w poprzedniej ciąży.

5. Cukrzyca wtórna

To grupa cukrzyc, które łącznie stanowią około 2-3% wszystkich postaci cukrzycy w Europie i Ameryce Północnej. Charakterystyczne dla tej postaci są współistniejące z cukrzycą inne zaburzenia lub zespoły chorobowe. Najczęstsze przyczyny cukrzycy wtórnej to:

  • niektóre leki stosowane w chorobach układu krążenia (tiazydy lub inne leki moczopędne, szczególnie w zestawieniu z beta blokerami, lelki sterydowe i inne);
  • niektóre choroby gruczołów dokrewnych (endokrynopatie) – choroba Cushinga i zespół Cushinga, akromegalia, nadczynność tarczycy, guz chromochłonny nadnerczy, guz wydzielający glucagon;
  • genetycznie uwarunkowane choroby przemiany materii – hemochromatoza;
  • choroby trzustki – przewlekłe zapalenie trzustki, rak trzustki, stan po pankreatektomii (operacyjnym usunięciu trzustki).

Do cukrzyc wtórnych zaliczane jest też cukrzyca na tle niedostatecznego i wadliwego odżywiania – występuje głównie wśród ludności tubylczej strefy międzyzwrotnikowej w krajach Azji, Afryki i Ameryki Południowej, w których niedożywienie i głód są powszechne.


Zasady diety cukrzycowej

Dieta cukrzycowa opiera się na tych samych regułach zdrowego żywienia, co każde prawidłowo zbilansowane żywienie zdrowego człowieka. Posiłki powinny być przyjmowane regularnie, a ich kaloryczność podobna każdego dnia. Trzeba zwracać uwagę na odpowiednie proporcje składników pokarmowych.

W trakcie leczenia insuliną o stałym schemacie podawania, chorzy powinny spożywać co najmniej 5 posiłków dziennie o z góry ustalonej kaloryczności i odpowiednim stosunku białek, cukrów i tłuszczów. W przypadku pompy lub wstrzykiwania krótko działającej insuliny przed każdym jedzeniem liczba posiłków jest dowolna.

Większość dziennego zapotrzebowania (50–60 %) powinny stanowić węglowodany, ponieważ są głównym źródłem energii dla człowieka. Należy spożywać przede wszystkim cukry złożone, obecne w produktach zbożowych, warzywach i owocach.

Natomiast trzeba prawie całkowicie wykluczyć węglowodany proste (sacharoza) ze swojej diety, ponieważ wchłaniają się bardzo szybko i powodują trudne do kontroli poposiłkowe hiperglikemie.

Przynajmniej 15 % dziennego dowozu energii powinny dostarczać białka. Do diety dla cukrzyków należy włączyć przede wszystkim te pełnowartościowe (pochodzenia zwierzęcego) – zawierają wszystkie niezbędne rodzaje aminokwasów, w przeciwieństwie do większości białek roślinnych.

Spożycie tłuszczu trzeba ograniczyć do najwyżej 30% dziennego zapotrzebowania energetycznego. Ważne jest, aby tłuszcze nasycone (zwierzęce) nie przekraczały 10% dostarczanej energii. Dużo zdrowsze są kwasy tłuszczowe nienasycone, znajdujące się w produktach pochodzenia roślinnego.

Otyłość, zwłaszcza brzuszna, jest najważniejszym środowiskowym czynnikiem ryzyka (nabytym w trakcie życia, w przeciwieństwie do czynników genetycznych) wystąpienia cukrzycy typu 2. Szacuje się, że ponad 75 % osób, u których rozpoznano cukrzycę typu 2, jest otyłych lub ma nadwagę. W związku z tym najważniejszym krokiem leczenie cukrzycy dietą jest stopniowe, co prowadzi do realistycznej redukcji masy ciała.

Dieta redukująca masę ciała pomoże kontrolować cukrzycę, a także uchronić przed negatywnymi skutkami otyłości, takimi jak nadciśnienia tętnicze, uszkodzenia stawów, a przede wszystkim miażdżyca.

Pod hasłem diety cukrzycowej kryje się zdrowy styl życia z regularnym spożywaniem posiłków o ograniczonej kaloryczności. Przed wprowadzeniem diety ważne jest określenie, czy chory ma prawidłową masę ciała czy nadwagę. U osób z nadwagą trzeba zmniejszyć ilość podawanych kalorii, u osób z niedowagą – zwiększyć.

Zmniejszenie masy ciała o 5–10 % powoduje poprawę metabolizmu węglowodanów i tłuszczów. Idea leczenia dietą jest niezwykle istotna i potrzebna w leczeniu cukrzycy. Jednak wprowadzenie wszystkich elementów leczenia dietą i wysiłkiem w życiu codziennym u pacjenta, u którego rozpoznano zaburzenia gospodarki węglowodanowej, jest bardzo trudne, a czasami wręcz niemożliwe z powodu upodobań kulinarnych, przyzwyczajeń czy domatorskiego trybu życia.

Osobną kwestią jest alkohol w cukrzycy. Wpływ alkoholu na przebieg i leczenie cukrzycy może być zarówno pozytywny, jak i negatywny. Jednak w warunkach polskich, gdy wciąż znaczna część społeczeństwa spożywa duże ilości alkoholu wysokoprocentowego, zalecanie spożywania umiarkowanych ilości alkoholu jest problematyczne.

Do zalet spożycia umiarkowanych ilości alkoholu należy jego korzystny wpływ na zmniejszanie czynników ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego. Pozytywny wpływ wyraża się w postaci zwiększania ilości frakcji HDL cholesterolu, obniżaniu krzepliwości krwi oraz zmniejszeniu stężenia insuliny we krwi oraz zwiększeniu insulinowrażliwości.

Negatywny wpływ spożywania alkoholu wynika z jego znacznej kaloryczności (7 kcal/g alkoholu) oraz ze znacznego ryzyka hipoglikemii po jego spożyciu.

Co ważne, hipoglikemia może wystąpić już po spożyciu małych ilości alkoholu, często nawet wiele godzin po spożyciu, a objawy upojenia alkoholowego są bardzo podobne do objawów hipoglikemii i obie te sytuacje łatwo pomylić. Istotnym problemem spożycia alkoholu jest ryzyko uzależnienia.

Obecnie dopuszcza się maksymalne spożycie:

  • 20–30 g alkoholu (2–3 jednostki) dziennie dla mężczyzny
  • 10–20 g alkoholu (1–2 jednostki) dziennie dla kobiety w przeliczeniu na czysty etonal

Jedna jednostka (10 g) czystego alkoholu zawarte jest w 250 ml piwa, 100 ml wina i 25 g wódki. Brak ruchu to jeden z czynników predysponujących do rozwoju cukrzycy.

Leczenie cukrzycy powinno przebiegać wielotorowo, przy czym ogromne znaczenie ma edukacja pacjenta i jego zaangażowanie – specjaliści podkreślają ogromną odpowiedzialność, która spoczywa na barkach edukatorów diabetologicznych.

Nie da się w zadowalającym stopniu zapanować nad glikemią bez zmiany stylu życia – dieta powinna być zgodna z zasadami zdrowego żywienia, a dawka ruchu dostosowana do możliwości pacjenta.

Podstawowe zasady samokontroli cukrzyka:

  • regularnie sprawdzaj stężenie glukozy we krwi – jeśli nie bierzesz insuliny, to minimum 2 razy w miesiącu;
  • co najmniej 4 razy w roku idź do diabetologa;
  • raz na miesiąc zrób badanie moczu na obecność cukru i acetonu;
  • raz na rok skontroluj: wydalanie białka z moczem, poziom mocznika i kreatyniny we krwi oraz cholesterol;
  • staraj się schudnąć, a przynajmniej nie przytyć;
  • raz na tydzień mierz ciśnienie.

Celem leczenia jest osiągnięcie normoglikemii, tzn. stężenia glukozy we krwi jak najbardziej zbliżonego do wartości prawidłowych. Cel ten osiąga się za pomocą insuliny lub leków doustnych. Nie można też zapomnieć o regularnych badaniach pozwalających na wczesne wykrycie i leczenie rozwijających się powikłań cukrzycy.

W Polsce jest ok. 1300 diabetologów, natomiast wg Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego osoby chore na cukrzycę typu 2, stosujące leki doustne, może jak najbardziej prowadzić internista. Pod stałą opieką diabetologów powinni natomiast pozostać pacjenci z cukrzycą typu 1, chorzy na cukrzycę typu 2 przyjmujący insulinę oraz kobiety z cukrzycą ciążową.


Serdecznie ZAPRASZAMY do Centrum Medycznego Przyjaźni na konsultacje diabetologiczne u Pani Dr n. med. Barbary Jednoróg-Wójcik.  Nasi lekarze interniści, którzy na co dzień również przyjmują pacjentów chorych na cukrzycę typu 2, skutecznie pomogą w terapii.

Zadzwoń i umów się na wizytę: 71 300 12 72 lub 71 300 12 73.

Wszelkie informacje przedstawione w witrynie są publikowane i dystrybuowane wyłącznie w celach informacyjnych i nie mogą być traktowane ani zastąpić konsultacji lekarskiej i badania lekarskiego. Niedopuszczalne jest korzystanie z tych informacji, jako źródła wiedzy dla samodzielnej terapii i diagnozowania chorób.
Centrum Medyczne PRZYJAŹNI nie ponosi jakiejkolwiek odpowiedzialności za pogorszenie stanu zdrowia spowodowane odstąpieniem od konsultacji lekarskich i stosowaniem praktyk leczniczych wdrażanych na własną rękę.
diabetolog wrocławinternista wrocław
cukrzycainsulina
diabetologiacukrzyca ciążowa
leczenie cukrzycydiabetolog prywatnie

Zostaw komentarz

18 − 6 =